Fosturtøka og harðskapur
27. aprķl 2015

Fį taš at henda!



Altjóša kvinnudagur veršur hvųrt įr hildin 8. mars. Eisini ķ įr! Taš er dagurin tį vit hįtķšarhalda avrik hjį kvinnum og varpa ljós į tann órętt, sum enn veršur framdur móti teimum. Viš oršunum "Empowering Women - Empowering Humanity: picture it" valdi ST at leggja serligan dent į javnstųšu. Ķ hesum samanhangi eru fosturtųka vegna kyn, kynsdrįp, menniskjahandil, haršskapur og tvingsil, višurskiftir sum brįšneyšug eru at gera nakaš viš.




Kynsdrįp

Kynsdrįp er stillisliga burturbeiningin av kvinnum, ungum sum eldri. Orsųkirnar eru millum ašrar fosturtųka, barnamorš og grov misrųkt. Fyri eldri kvinnur, trot į mati og skżli. 


Sambęrt frįgreišing hjį ST frį 2012 eru 117 milliónir kvinnur og gentur ov fįar ķ heiminum.


Ultraljóšskanningar, iš vķsa kyni į barninum ķ móšurlķvi eru ķ fleiri londum orsųkin til, at milliónir av gentum verša aborterašar tķ at tęr eru óynsktar, ein byrša fyri foreldrini ella annanfloks borgarar. Hetta hevur millum annaš havt viš sęr, at ķ Kina er stórur skeivleiki ķ nųgdini av kvinnum og monnum. Ķ nųkrum pųrtum av India er stųšan tann sama. Og ķ fleiri ųšrum londum er orsųk til at óttast gongdina hesum višvķkjandi.


At gentubarniš veršur dripiš eftir at taš er komiš ķ veršina, ella ķ ųšrum fųrum at barniš veršur órųkt ella misrųkt eru eisini orsųkir til hesa syndarligu stųšu.


Eisini ķ Europa er fosturtųka vegna kyn viš at gerast ein įlvarsligur trupulleiki. Hetta ķ so stóran mun, at evropaparlamentiš samtykti at gera hetta ólóligt ķ 2010. 


23. februar 2015 fall eitt uppskot ķ bretska tinginum um at gera broytingar ķ fosturtųkulógini frį 1967. Endamįliš viš uppskotinum var at lóggeva ķmóti fosturtųku vegna kyn. Tķverri varš uppskotiš vrakaš. Fosturtųka vegna kyn varš loyvd ķ Svųrķki ķ 2009.



Menniskjahandil

Eittbarns politikkur og fosturtųka vegna kyn hevur havt viš sęr, at heilar bygdir ķ Kina, India og ašrastanis viš nś eru ķ uppisetri av ungum kvinnum. Har bśgva nógvir misnųgdir, óšir og einsamallir ungir menn, sum liva uttan mįl og miš og uttan kęrleika. Sosialt eru avleišingarnar stórar. Ógiftir menn hava verri heilsu enn giftir. Teir ógiftu koma sęr oftari śt ķ hęttislig višurskiftir ella beinleišis kriminalitet og eru samstundis ķ stųrri vanda fyri at gerast limir ķ brotsmannališum og liknandi felagsskapum.


Afturat hesum kemur, at kvinnur fįa stųrri "virši”. Og tķ eisini her verša ķ stųrri vanda fyri misbrśki og haršskapi. Sųla av kvinnum til hjśnarlag, at tęr noyšast at giftast viš fleiri monnum, prostitutión, pornografi, kidnapping og menniskjahandil gerst alt meira vanligt.


Menniskjahandil er vaksandi og sera lųnandi kriminalitetur. Um 80% av offrunum enda ķ kynsligum tręldómi og tveir trišingar av teimum eru kvinnur.

 



Tvingsil

Fosturtųkur eru nęr knżttar at tvingsli. Gransking į ųkinum vķsur, at ein sera stórur partur av kvinnunum, sum hava fingiš fosturtųku greiša frį at tęr vóršu noyddar ella skundašar til fosturtųku av partnara, foreldrum, heilsustarvsfólki, arbeišsgevara ella vinum. 


Tvingsil er serliga ein trupulleiki har eittbarnapolitikkur ella statsfķggjašar steriliserings ętlanir eru. 


Taš er eisini eitt vaksandi trżst į starvsfólk ķ heilsuverkinum at vera viš til at fremja fosturtųkur uttan mun til teirra samvitsku- ella trśarfręlsi. Fosturtųka er eisini meira vanlig har fįtękradųmi valdar. Hóast at fosturtųka onki ger fyri at bųta um veruligu orsųkirnar til fįtękradųmi.


Ein nżggj kanning vķsur, at fosturtųkur framdar undir tvingsli eisini eru vanligar millum tey offur fyri menniskjahandli, sum gerast viš barn. Hetta hevur viš sęr, at ikki bara verša hesar kvinnur śtsettar fyri ųll hugsandi slųg av misbrśki og haršskapi, tęr verša eisini noyddar at fjerna sķni bųrn ķ móšurlķvi. Fosturtųkan tryggjar at misbrśkarin hevur fastatųkur į kvinnunum, tķ hann vil sjįlvandi hava tęr aftur til arbeišis skjótast til ber. Fosturtųkurnar ųkja um vandan fyri, at tęr verša śtsettar fyri enn meira misbrśk, haršskap og deyša į ungum įrum.



Fį taš at henda!

Tį hugsa verur um stųšuna, sum nógvar kvinnur eru ķ, er taš ikki til at skilja, at fjųlmišlar, kvinnurųrslan og menniskjaręttindafelagsskapir ikki geva hesum veršinsumfatandi misbrśkinum av kvinnum stųrri ans.


Allur veruligur įhugi ķ at skapa ręttvķsi fyri kvinnur eigur at skilja sambandiš millum fosturtųku og haršskap og at gera hetta til ein hųvušspart ķ teirra arbeiši.


 

Felagsskapir, sum gera įtųk at hjįlpa kvinnum, eiga at arbeiša fyri at kriminalisera tey sum misbrśka og śtnytta kvinnurnar. Sum nokta kvinnum tżdningarmikla kunning, brśka haršskap og tvang og sum seta lķv og heilsu ķ vįša hjį kvinnum og teirra ófųddu (gentu) bųrnum viš ikki at geva teimum tryggar, lķvsjįttandi heilsukanningar og umsorgan bęši ķ višgongutķšini og eftir fųšing. 


Įtųk skullu eisini leggja seg eftir at lżsa hųvušsorsųkirnar til at kvinnur "velja” fosturtųkur: vantandi kunning, svķk, fįtękradųmi, ótti og skomm. Tey skulla verja altjóša višurkendu ręttindini til lķv, persónliga trygd og samvitskufręlsi, lķka so vęl sum grundleggjandi ręttindir sum til dųmis śtbśgving, reint vatn, heilsuverk og heilsukanningar bęši ķ višgongutķšini og eftir fųšing sum hava stóra medįvirkan į minking ķ talinum av deyšatķttleika hjį mammum.


So fį taš at henda. Ger hendan haršskap móti kvinnum óhugsandi.



Fųroya Pro Vita

mars 2015





                               Mannaręttindi

                               Kvinnuheilsa

                               Aftanį fosturtųku